درد و انگشت و با باله قابضه گرفته بسوهان كه مستوى گرده بعده به حب الغار و شب زراوند طويل سنون سازند و بهتر آن است كه روز سوهان كردن و شرب تمام روز بلكه در آن شب نيز ترك نمايند و اين عمل در اول نهار كنند . و اگر به سبب ورم بيخ او طول پذيرد و علاجش به فصد قيفال و استفراغ بدانچه در حلق بود و بعده حجامت نمايند و اصلاح غذا كنند و در ابتدا بهر ودع با آب عنب الثعلب و آب برگ عليق و عصاره برگ گل سرخ رطب مضمضه نمايند و در انتها محللات مناسبه استعمال كنند . و اگر به سبب انقلاع و از بيخ بنا بر وقوع ماده ورم در بيخ او باشد پس اگر از عصب جدا شده باشد لاعلاج است . و اگر از آن جدا نگردد و تعلق دردى باقى بود فصد سرور استفراغ ماده نمايند و تمضمض به سركه كه در آن قدرى حنظل مع شب يمانى جوشانيده باشند و مواضع او رد كنند و بتار نقره يا طلا بسته بپاشيدن مصطكى سوده تشديد او نمايند و شب يمانى و شاخ گوزن سوخته بر آن گذارند و بذور و ديگر اشياى ابضه بيخ او را تقويت دهند تا مواد فاسد به سوى او متعصب نگردد . حكة الاسنان گاهى به سبب نوشيدن بهاى مختلف ردى الكيفيه و يا خوردن اغذيه حرفه خلط حار مالح يا عفن لذاع حريف متولد گردد قدرى از آن به طرف بن دندان گرايد و خارش دندان يا لثه پيدا كند چنانچه مريض يك ساعت از برهم سائيدن دندان و خائيدن اشيا باز نماند . علاج : تنقيه بدن دوماغ از سودا به مسهل سودا حب افتيمون و يا مطبوخ افتيمون و حب آن نمايند و از گلاب و سركه و يا سكنجبين ساده يا عنصلى مضمضه سازند و از اشياى تلخ و تيز و نمكين پرهيز كنند . و به قول صاحب حاوى هر صبح آب خرفه پنجاه درم و يا سكنجبين بست درم و يا آب تربوز سه اوقيه مع شكر سفيد ده درم و يا عناب و آلوبخارا هر يك ده عدد شكر سفيد ده درم بياشامند و غذا مزوره ماش و يا كدو مع لحوم جدى و چوجه مرغ سازند و تنقيه بدن از اخلاط رديه و حريفه به مطبوخ فواكه و يا به مطبوخ هليله نمايند . سرهندى مىنويسد كه به قلع مواد اين علت انضاج او به ماء الاصول تنقيه به سفوف حب النيل در روغن گاو بريان و زنجبيل و سنا و تربد و افتيمون مساوى سودمند است . و به قول طبرى و صاحب جامع در اين مرض تنقيه بدن به اين مطبوخ نمايند شاهتره باقه افسنتين كف اسقولوقندريون حقنه هليله سياه و كابلى و زرد هر يك پنج درم ايرسا سه درم برگ جمسفرم كف افتيمون سه درم مويز منقى پانزده درم در چهار رطل آب بجوشانند تا بيك رطل آيد صاف نموده هفت درم شكر داخل كرده نيم‌گرم بنوشند و بهر تنقيه اراس حب صبر يا حب ايارج خورند . و اگر از نبض و قاروره تغير مزاج به حرارت معلوم شود بهر تبديل مزاج ماء الشعير دهند تا آنكه به حالت طلبيعى رجوع كند بعده با آب بيخ كرفس و سركه كهنه و گلاب و اندكى روغن گل و قدرى به ورق برهم زده در روز و شب بدفعات مضمضه نمايند و يك روز راحت داده استعمال كنند . و اگر از اين تدبير زائل نگردد به سركه عنصل مضمضه سازند . و اگر باز مزاج متغير گردد تسكين آن نموده به سركه عنصل بيخ دندان را بمالند و لعاب دهن فرو ريزند . و اگر از اين فائده نشود بيخ حمار برى در سركه پخته مضمضه نمايند كه بلاشك صحت بخشد و گاهى در اين علت پوست انار و شحم انار مقوق به روغن گل و سفيدى بيضه بر بيخ دندان طلا ميكنند . و اگر مزاج مرض مائل به برودت باشد به سركه كه در آن عسل و قطران پخته باشند مضمضه و طلا بر دندان نمايند . صرير الاسنان فى النوم اكثر كودكان و پيران و زنان در خواب دندان ميسايند ضعف عضلات فكين است و آن مثل تشنج آنها است از كثرت انصباب رطوبت دماغ و يا تولد ريح غليظ و آنها و يا تولد ديدان در شكم به سبب ارتفاع بخار كه دماغ را ممتلى گرداند علاج بعد از نضج بمنضج بلغم از مسهل و حب ايارج و قوقايا تنقيه دماغ نمايند و غراغر منقى و دماغ به كار برند براى تقويت دماغ و اعصاب روغنهاى حار خوشبو كه در آن قوت قبض باشد مثل روغن زنبق و قسط و روغن خلوق و سوسن و خيرى بر گردن بمالند و باديان سائيده در گلقند آميخته بخورند و يا هر صبح مطبوخ بادرنجبويه و باديان هر واحد دو درم مع گلقند ده درم بياشامند و غذا مزوره نخود مع مغز حب قرطم سازند و از امتلا خصوص غذاى شب منع كنند . و ايضاً بعد تنقيه كمادات بدانچه تشديد نمايد مثل فوفل و مازو و بلوط و دارچينى و زرنباد و صعتر به كار برند كه اكثر امراض اسنان مجرب است و مرض مذكور كه به صبيان عارض مىشود در اكثر بعد بلوغ خوبخود زائل ميگردد و اهل هند گويند كه پرنپل كنئهو گلو آويختن عجيب الاثر است و كثرت صرير الاسنان منذر بسكته يا صرع يا تشنج يا فالجست و يا بر كرم شكم دلالت كند و آنچه از ديدان باشد ذى فترات بود عند وجع شديد و ناقص نيز عارض مىشود و در مرض حاد و جدرى به كسى كه عادى آن نباشد رديست در حميات منذر عروض جنون و موت وحى است و علاجش به علاج امرض نمايند .